Van CERN naar quantumbesturing bij Creotech Quantum S.A.

Het verhaal van Creotech Quantum S.A. begint bij drie CERN-medewerkers en een ongebruikelijke manier om elektronica te verkopen. Geef de ontwerpen weg. In 2008 richtten zij Creotech Ltd. op, de voorloper van Creotech Instruments S.A. In een presentatie bij CERN legde medeoprichter Grzegorz Kasprowicz de zakelijke gedachte uit. Door hardwareontwerpen openbaar te maken, konden klanten zien hoe de apparatuur werkte en die zelf aanpassen. Het bedrijf verdiende aan het bouwen van complete systemen, software en ondersteuning. Gratis bouwtekeningen zetten zichzelf tenslotte niet in elkaar.

Die activiteit in wetenschappelijke elektronica kreeg een nieuwe vorm toen Creotech Quantum S.A. zich op 1 april 2026 afsplitste van Creotech Instruments S.A. Het bedrijf is gevestigd in Warschau en kreeg later die maand een notering aan de beurs van Warschau. Het levert besturingselektronica voor kwantumexperimenten, nauwkeurige tijdsynchronisatie, wetenschappelijke camera’s en technologie voor kwantumbeveiligde communicatie. De besturingselektronica zet instructies van een onderzoeker om in elektrische signalen voor de lasers, detectoren en andere instrumenten rond een kwantumexperiment. De taak is om die instrumenten met nauwkeurige timing te laten samenwerken.

Wat klanten daadwerkelijk kopen

Onderzoekslaboratoria en bouwers van quantumcomputers kopen de elektronica van Creotech Quantum S.A. om experimenten te besturen zonder elke printplaat zelf te ontwerpen. De Sinara-reeks bestaat uit modules met verschillende taken, zoals signalen opwekken, spanningen instellen en metingen verzamelen. Klanten kunnen losse printplaten of een samengesteld systeem bestellen, met training, kalibratie en hulp bij integratie.

De printplaten werken met ARTIQ, een opensourcebesturingssysteem dat M-Labs ontwikkelde met het Amerikaanse National Institute of Standards and Technology. Onderzoekers beschrijven een experiment in op Python gebaseerde code. Speciale hardware voert de onderdelen uit die nauwkeurige timing vragen. Een onderzoeker kan zo de volgorde in de software wijzigen en dezelfde apparatuur blijven gebruiken.

Laboratoria bouwden vroeger veel van deze apparatuur zelf. M-Labs beschrijft hoe Sinara ontstond als een beter reproduceerbaar, modulair alternatief voor de speciaal gebouwde hardware in vroege ARTIQ-installaties. Met compatibele printplaten kunnen onderzoekers daardoor meer tijd besteden aan experimenten en minder aan het onderhoud van hun eigen elektronica.

Ook een open ontwerp heeft een leverancier nodig

Creotech Quantum S.A. produceert de printplaten en helpt klanten ze in gebruik te nemen, maar ontwikkelt niet ieder onderdeel van Sinara zelf. Een groot deel van het hardwareontwerp komt van de Technische Universiteit van Warschau; het bedrijf draagt bij aan ontwikkeling en tests. M-Labs en QUARTIQ ondersteunen de koppeling met ARTIQ. Volgens Creotech Quantum S.A. werken zijn modules ook met Sinara-hardware van andere leveranciers.

Die openheid geeft klanten keuze. M-Labs verkoopt zelf samengestelde Sinara-systemen. Buiten dat ecosysteem biedt Quantum Machines het besturingsplatform OPX1000 aan, terwijl Qblox zijn modulaire Cluster verkoopt voor de besturing en meting van qubits. Hardware en software verschillen, waardoor de keuze afhangt van de processor en het experiment dat wordt gebouwd. Omdat klanten Sinara-systemen ook elders kunnen kopen, moet Creotech Quantum S.A. opdrachten winnen met de apparatuur, integratie en ondersteuning die het biedt.

Er zijn aanwijzingen dat onderzoekers deze aanpak waarderen. In een publicatie over het AEgIS-experiment bij CERN noemen de auteurs langdurige ondersteuning en een gemeenschap die vergelijkbare apparatuur gebruikt als redenen om over te stappen van eigen elektronica en software naar Sinara en ARTIQ. Dat ondersteunt de waarde van het gedeelde platform, maar zegt niets over de waarde van een opdracht aan Creotech Quantum S.A.

Van onderzoeksapparatuur naar grotere machines

Het bedrijf heeft al apparatuur geleverd voor Europese quantumcomputerprojecten. In december 2021 meldde Creotech Instruments S.A. dat zijn Sinara-producten, waaronder een versterker genaamd HL Booster, werden gebruikt in AQTION. Dit project, gecoördineerd door de Universiteit van Innsbruck, ontwikkelde een prototype van een quantumcomputer in standaardapparatuurracks. Het is een gedocumenteerd voorbeeld van elektronica van de voorganger in een daadwerkelijk ontwikkelprogramma.

Het Millenion-project richt dat ontwikkelwerk op grotere kwantumcomputers. Het gebruikt gevangen ionen: geladen atomen die kwantuminformatie dragen. Creotech Quantum S.A. ontwikkelt elektronica die spanningen verandert om deze ionen op hun plaats te houden en tussen vangzones te verplaatsen. Hoe meer besturingssignalen nodig zijn, hoe lastiger het wordt om ze aan te sluiten op apparatuur in een extreem koude behuizing. Daarom ontwikkelt het bedrijf een speciale chip die dicht bij de ionenval moet kunnen werken. Daarmee kunnen meer signalen worden aangestuurd zonder evenveel extra verbindingen van buitenaf. Een grotere kwantumcomputer heeft meer nodig dan een grotere kabelbak.

De bredere ambitie van Millenion reikt tot 1.000 qubits. Volgens de Europese Commissie richtte de eerste gefinancierde fase zich op een systeem met 100 qubits. De Commissie vermeldt bijna €20 miljoen aan EU-financiering voor die fase en een einddatum van 31 augustus 2026. Dit zijn ontwikkeldoelen en financiering van een consortium, geen geleverd product met 1.000 qubits of omzet van Creotech Quantum S.A.

De bredere vraag leunt nog sterk op onderzoeksinvesteringen. Het Europese Quantum Technologies Flagship begon in 2018 met een verwacht budget van €1 miljard over tien jaar, voor onder meer computing, communicatie en sensoren. Besturingselektronica krijgt een deel van de uitgaven die nodig zijn om zulke systemen te bouwen. Voor Creotech Quantum S.A. is de commerciële kans om projectgebonden ontwikkelwerk om te zetten in producten die klanten opnieuw bestellen wanneer ze meer machines bouwen.

Apparaten op afstand gelijk laten lopen

Nauwkeurige timing is ook buiten één kwantumexperiment nuttig. De White Rabbit-switches, interfacekaarten en technische ondersteuning van Creotech Quantum S.A. helpen apparatuur een gemeenschappelijke klok te gebruiken via een netwerk. Een radiotelescoop moet bijvoorbeeld metingen van verschillende antennes op elkaar afstemmen. Die metingen zijn alleen samen bruikbaar als de apparatuur het eens is over het tijdstip waarop ze zijn gemaakt.

White Rabbit werd ontwikkeld bij CERN, samen met partners. Het meet en compenseert vertragingen in netwerkverbindingen, zodat de specialistische hardware klokken tot op minder dan een miljardste seconde gelijk kan houden. Onderzoekers kunnen daardoor metingen van ver uit elkaar liggende locaties vergelijken zonder een klokfout voor een interessante waarneming aan te zien. De gepubliceerde voorbeelden van het bedrijf omvatten tijdapparatuur voor CERN, FAIR/GSI en de LOFAR-radiotelescoop.

Van gedeelde klokken naar gedeelde sleutels

Die mogelijkheid om apparatuur op afstand te synchroniseren ondersteunt ook het werk van Creotech Quantum S.A. aan kwantumsleuteldistributie, of QKD. Het bedrijf ontwikkelt apparatuur waarmee organisaties geheime encryptiesleutels tussen locaties kunnen delen. Het voorgestelde systeem verbindt een zender en ontvanger via glasvezel en gebruikt White Rabbit om ze te synchroniseren. Banken, telecomoperators en overheidsinstellingen zijn mogelijke gebruikers; het bedrijf biedt momenteel adviesgesprekken en proefprojecten aan.

QKD gebruikt optische signalen om op beide locaties overeenkomende geheime sleutels te vormen. Pogingen om die signalen te meten kunnen detecteerbare verstoringen veroorzaken. De apparaten controleren daarom de resultaten en verwerken ze tot bruikbare sleutels. Die gaan vervolgens naar een gewoon encryptiesysteem dat de gegevens beschermt. QKD levert dus de sleutels, maar versleutelt de gegevens niet zelf. De apparaten en de communicatie waarmee ze de resultaten controleren, moeten nog steeds worden beveiligd.

Financiële cijfers

Door de afsplitsing zijn de eerste cijfers gemakkelijk verkeerd te lezen. De statutaire cijfers van Creotech Quantum S.A. over het eerste kwartaal betreffen de rechtspersoon voordat de operationele activiteiten werden overgedragen. Het management publiceerde ook een illustratief overzicht van die activiteiten, waarbij gedeelde kosten op basis van schattingen zijn toegerekend.

Illustratieve cijfers over januari tot en met maart, in PLN miljoen, uit het eerstekwartaalverslag van het bedrijf.

De productomzet verdubbelde ruim, terwijl subsidies in Q1 2026 ongeveer 38% van het gezamenlijke totaal van productomzet en subsidie-inkomsten vormden. Klantfacturen en onderzoeksfinanciering ondersteunen allebei het bedrijf, maar komen uit verschillende bronnen. Het winstcijfer weerspiegelt ook de kostentoerekening van het management, en niet een volledig kwartaal als zelfstandig bedrijf.

Daarnaast haalde het bedrijf in mei 2026 met een aandelenuitgifte PLN 81,2 miljoen op, vóór kosten. Volgens het bedrijf is de opbrengst bedoeld voor onderzoek, ontwikkel- en testfaciliteiten, commerciële uitbreiding en mogelijk overnames.

Bekijk de financiële overzichten en verslaggevingscontext van Creotech Quantum S.A..

Het bedrijf volgen na de afsplitsing

Creotech Quantum S.A. plande zijn halfjaarverslag voor 30 september 2026, over de eerste maanden na de overdracht van de operationele activiteiten. Het management had gewaarschuwd dat opstartkosten de eerste verslagperioden zouden beïnvloeden. Die kosten zijn relevant bij een vergelijking van de eigen jaarrekening met de illustratieve cijfers hierboven, omdat de twee verschillende fasen van het bedrijf beschrijven.

Bekijk het bedrijfsprofiel van Creotech Quantum S.A..